สารานุกรมเครื่องรางเกาหลี

กระดาษอธิษฐานสีเหลืองหรือแดง เขียนด้วยหมึกแดง (경면주사) โดยพระหรือผู้เชี่ยวชาญในวันมงคล ผ่านพิธี 점안식 เพื่อปลุกพลัง รากฐานจากพุทธ-เต๋า-ชาแมนเกาหลีผสมกันตั้งแต่ยุคโครยอ

บูจ็อกสำหรับปีที่ตกในวงจร 삼재 (สามภัย) ตามปฏิทิน 12 ปีของจีน แต่ละคนเจอ 삼재 ทุก 12 ปี ติดกัน 3 ปี: 들삼재 (ปีเข้า) → 눌삼재 (ปีกลาง) → 날삼재 (ปีออก)

บูจ็อกมีอักษร 합격 (สอบผ่าน) วัดพงอึนซาและวัดโดซอนซาขึ้นชื่อด้านขอพรสอบในกรุงโซล ส่วนพระกัดบาวี (갓바위) บนเขาพัลกง แทกู เชื่อว่าศักดิ์สิทธิ์ที่สุดของประเทศ

บูจ็อกหรือแผ่นมงคลมีอักษรเกี่ยวกับเงินทองและความมั่งคั่ง มักมีรูปเหรียญโบราณ (엽전) หรือค้างคาว (박쥐) ที่เชื่อว่าดึงดูดโชค จากวัดพงอึนซาย่านกังนัม

บูจ็อกสีชมพู-แดงเพื่อขอพรด้านความรักและการพบคู่ มีอักษร 연인 (คู่รัก) หรือ 인연 (縁 — เส้นใยชะตา) วัดฮวาเกซาในกังบุก โซล ขึ้นชื่อสำหรับการขอพรความรัก

บูจ็อกอักษร 취업 (ทวีอ็อบ = หางานสำเร็จ) เพิ่มความนิยมอย่างมากหลังปี ค.ศ. 2000 ตามภาวะว่างงานเยาวชนเกาหลีที่สูงขึ้น บางแบบระบุเฉพาะชื่อบริษัทที่อยากสมัคร

บูจ็อกสำหรับติดประตูบ้านหรือห้องรับแขก เพื่อขอพรให้บ้านร่มเย็นและขับไล่สิ่งไม่ดีออกจากที่พัก มีหลายรูปแบบ เช่น 가택편안부적 (บ้านสงบสุข) 액막이부적 (ขับไล่เคราะห์)

벽사 (辟邪) = "ขับไล่ภูตผี" เป็นบูจ็อกกลุ่มป้องกัน ใช้ตัวอักษรและสัญลักษณ์เฉพาะ เช่น 虎 (เสือ) หรือรูป 처용 เพื่อขับไล่วิญญาณชั่วออกจากบ้านและร่างกาย เป็นหนึ่งในบูจ็อกที่เก่าแก่ที่สุด มีบันทึกตั้งแต่ยุคโชซอน

บูจ็อกขอพรสุขภาพมีอักษร 건강 (健康) หรือสัญลักษณ์ 약사여래 (พระไภษัชยคุรุ — พระพุทธเจ้าแห่งการรักษา) วัดที่ประดิษฐาน 약사여래 พุทธรูปขึ้นชื่อด้านขอพรสุขภาพเป็นพิเศษ ต่างจากบูจ็อกทั่วไปตรงที่มักทำจากกระดาษสีเขียวหรือน้ำเงิน

ลูกประคำ 18 เม็ด ขนาดกะทัดรัดสำหรับพกพาและสวมข้อมือ ทำจากไม้จันทน์ ไม้โรสวูด หรือหินธรรมชาติ ใช้สำหรับนับบทสวดในพุทธนิกายเซน (선종) ของเกาหลี

ลูกประคำ 108 เม็ด แต่ละเม็ดแทนกิเลส 1 ใน 108 ประการ เลื่อนเม็ดทีละเม็ดขณะสวด = ขจัดกิเลสทีละอย่าง วัสดุได้แก่ เมล็ดโพธิ์ ไม้จันทน์ คริสตัล ปะการัง และหินมีค่าต่างๆ

ลูกประคำ 18–21 เม็ด ออกแบบมาโดยเฉพาะเพื่อใช้ระหว่างพนมมือ (합장) บางเส้นมีลูกปัดตัวแยกระหว่างกลุ่ม ทำจากไม้ หิน หรือเมล็ดพืชมงคล

ดอกบัว (연꽃/蓮花) เป็นสัญลักษณ์หลักของพุทธเกาหลี ความหมายคือ "บริสุทธิ์ท่ามกลางมลทิน" เกิดในโคลนแต่บานโดยไม่เปื้อน บูจ็อกหรือเครื่องรางรูปดอกบัวสื่อถึงปัญญาและความบริสุทธิ์ ไม่ใช่ความรักโดยตรง

โคมไฟกระดาษทรงดอกบัว สัญลักษณ์การตรัสรู้และความบริสุทธิ์ ใช้ในเทศกาล 연등회 (Lotus Lantern Festival) ที่ UNESCO ขึ้นทะเบียนเป็น Intangible Cultural Heritage ปี 2020

มนต์สันสกฤตบันทึกบนกระดาษหรือผ้า มาจากพระสูตรโดยตรง ต่างจากบูจ็อกตรงที่ไม่ผสมไสยศาสตร์ ได้รับความนิยมตั้งแต่ยุคโครยอ นิยมฝังไว้ในพระพุทธรูปเพื่อเพิ่มพลัง

목탁 (木鐸) คือเครื่องดนตรีประเภทเคาะทำจากไม้กลวง ทรงปลา ใช้ในพิธีกรรมพุทธเกาหลีทุกแห่ง ตีให้จังหวะระหว่างสวดมนต์และประกอบพิธี 예불 เสียงก้องของมกทักเชื่อว่าช่วยปลุกจิตให้ตื่นจากความหลงและนำสู่สมาธิ

แผ่นทองคำเปลว (금도금) รูปพระมิรึกแดบุล (미륵대불) พระพุทธรูปยืนขนาดสูง 23 เมตรของวัดพงอึนซา (봉은사) ในกังนัม กรุงโซล สร้างเสร็จปี ค.ศ. 1996 เป็นหนึ่งในพระพุทธรูปกลางแจ้งที่ใหญ่ที่สุดในกรุงโซล แผ่นทองนี้เป็น 성물 (สิ่งศักดิ์สิทธิ์) ประเภท 기념패 — ผ่านพิธีอวยพรของวัด ใช้วางบนหิ้งบูชาหรือพกในกระเป๋าสตางค์เพื่อรับพรจากพระมิรึก

청실 (ด้ายสีเขียว-น้ำเงิน) และ 홍실 (ด้ายสีแดง) ที่ถูกนำมาพันหรือมัดรวมกัน เป็นสัญลักษณ์ประเพณีในพิธีแต่งงานเกาหลีแบบดั้งเดิม 청실 แทนฝ่ายชาย (บ่าว) 홍실 แทนฝ่ายหญิง (เจ้าสาว) การพันรวมกันสื่อถึงการรวมสองชีวิตเป็นหนึ่ง ใช้ตกแต่งในพิธี 교배례 และมัดที่ข้อมือคู่บ่าวสาว

เครื่องประดับห้อยจากเอวหรือชายเสื้อฮันบก (한복) ทำจากผ้าไหม หยก ปะการัง หรือทองเงิน มีประวัติยาวนานตั้งแต่ยุคโครยอ แต่ละชิ้นมีสีและสัญลักษณ์ที่แสดงสถานะและความปรารถนา

โนริแกที่มีเล็บเสือโคร่งแท้หรือจำลองเป็นจี้ เสือ (호랑이) คือสัตว์มงคลสูงสุดของเกาหลี เชื่อว่าขับไล่วิญญาณร้ายและเพิ่มพลังให้ผู้พก

สร้อยข้อมือที่ผู้สวมเขียนหรืออธิษฐานความปรารถนาไว้ ทำจากหิน ไม้ หรือด้าย เป็นรูปแบบร่วมสมัยที่ผสมระหว่างลูกประคำพุทธและสร้อยขอพรสมัยใหม่ นิยมในหมู่นักท่องเที่ยวและคนรุ่นใหม่ที่อยากได้ของที่ระลึกมีความหมาย

โนริแกรูปทรงผล 괴불 (ผลตำลึงหรือผลสน รูปทรงรี) สัญลักษณ์เมล็ดและความอุดมสมบูรณ์ นิยมในหมู่สตรีที่ต้องการบุตร ทำจากผ้าไหมปัก บางทีบรรจุเมล็ดพืชมงคลไว้ข้างใน เป็นหนึ่งในโนริแกชนิดที่นิยมมากที่สุดในยุคโชซอน

หยก (옥/玉) เป็นอัญมณีมงคลที่ให้คุณค่าสูงสุดในวัฒนธรรมเกาหลีมาหลายพันปี แบ่งหลักเป็น 연옥 (หยกอ่อน) และ 경옥 (หยกแข็ง/Jadeite) เชื่อว่าหยกมีพลังรักษาโรค ป้องกันภัย และดึงดูดโชค ของขวัญหยกเป็นของมงคลสูงสุดในงานวันเกิดปีแรก (돌잔치) และงานมงคลอายุ

สร้อยข้อมือทอจากเส้นด้าย 5 สีตามหลักโอบังแซก (오방색) ระบบสีมงคลดั้งเดิมของเกาหลีที่สื่อถึงพลังงาน 5 ทิศของจักรวาล การสวมครบทั้ง 5 สีพร้อมกันเชื่อว่าสร้างสมดุลสมบูรณ์และป้องกันสิ่งชั่วร้ายจากทุกทิศทาง มักประดับลูกปัดดอกบัว หินควอตซ์ใส หรือลาย 만자 (卍) จำหน่ายและแจกในวัดพุทธโดยเฉพาะช่วง 부처님오신날

ถุงผ้าดั้งเดิมบรรจุธัญพืชมงคล ดอกไม้แห้ง หรือกระดาษอธิษฐาน รูปทรงเหมือนถุงผูกปากคาดด้วยเชือกสี เชื่อว่าดึงดูดโชคลาภ นิยมให้เป็นของขวัญปีใหม่ (설날)

ถุงผ้า 5 ชิ้น แต่ละถุงสีต่างกันตาม 오방색: เหลือง (กลาง/ดิน) น้ำเงิน (ตะวันออก/ไม้) ขาว (ตะวันตก/โลหะ) แดง (ใต้/ไฟ) ดำ (เหนือ/น้ำ) รวมเป็นชุดครบ 5 = สมดุลสมบูรณ์

กระชอนสานจากไม้ไผ่หรือหวาย แขวนที่ผนังบ้านในคืนส่งท้ายปีเก่า ตามความเชื่อเกาหลี 복조리 จะ "ตักโชค" ออกมาจากอากาศเช่นเดียวกับที่กระชอนตักข้าว

แผ่นกระดาษเขียนอักษรจีน-เกาหลีอวยพรติดประตูหรือเสาบ้านในวัน 입춘 (อิปชุน = วันแรกของฤดูใบไม้ผลิ ประมาณ 4–5 กุมภาพันธ์) ประเพณีมีมาตั้งแต่ยุคโชซอน

เชือกฟางบิดเป็นเกลียวแขวนที่ทางเข้าบ้านเมื่อมีทารกเกิดใหม่ เชือกถักด้วยของที่บอกเพศ: พริกแห้ง (고추) = ลูกชาย, ถ่านไม้ (숯) และกระดาษขาว = ลูกสาว แขวนนาน 21 วัน (삼칠일) เพื่อห้ามคนภายนอกเข้าบ้าน ยังใช้แขวนเมื่อหมักซอสหรือต้มสุรา

ซุปถั่วแดง (팥죽) ที่กินในวัน 동지 (冬至 = วันครีษมายัน ราว 22 ธ.ค.) ตามความเชื่อเกาหลีสีแดงของถั่วขับไล่วิญญาณร้ายและโรคระบาด ประเพณีโบราณคือนำน้ำถั่วแดงประพรมที่ประตูและฝาผนังบ้านก่อนรับประทาน ยังคงปฏิบัติในบ้านและวัดทั่วประเทศ

เสาไม้หรือหินสลักหน้ากากตลก-น่ากลัว ปักไว้ที่ทางเข้าหมู่บ้านเป็นคู่ (เพศชาย-เพศหญิง) เพื่อคุ้มครองหมู่บ้านจากวิญญาณร้ายและบอกทิศทาง ปัจจุบันกลายเป็นสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมเกาหลีที่รู้จักกันทั่วโลก หมวดนี้เหมาะกับ content เชิงท่องเที่ยวและวัฒนธรรม ไม่ใช่ของพกติดตัวโดยตรง

รูปสลักหินบะซอลต์รูปคนสูงอายุหมวกเห็ด ตาโปน จมูกใหญ่ ยืนเรียงคู่ที่ทางเข้าเมืองและหมู่บ้านบนเกาะเชจู เชื่อว่าคุ้มครองและเพิ่มความอุดมสมบูรณ์

สัตว์ในตำนานคล้ายสิงโตมีเขา เชื่อว่าป้องกันไฟและความอยุติธรรม ประตูทางเข้าพระราชวังคยองบกคุงมีรูปสลักแฮแท ปัจจุบันเป็นสัญลักษณ์ประจำนครโซล

หน้ากากรูปใบหน้าชอยง (처용) ตัวละครในตำนานยุคชิลลา ลูกชายมังกรทะเล เชื่อว่าขับไล่ 역신 (เทพโรคระบาด) ประเพณีติดหน้ากากที่ประตูบ้านช่วงปีใหม่เพื่อป้องกันโรค การระบำ 처용무 (Cheoyong Dance) ขึ้นทะเบียน UNESCO ปี ค.ศ. 2009

เสาไม้สูงปลายเสาแกะสลักรูปนก (มักเป็นห่าน เป็ด หรืออีกา) ปักที่ทางเข้าหมู่บ้านเป็นคู่หรือเป็นกลุ่ม เชื่อว่านกบนเสาส่งสารถึงสวรรค์ และป้องกันภัยพิบัติจากชุมชน มีอายุเก่าแก่มากกว่า 3,000 ปี พบหลักฐานในวัฒนธรรมสำริดของเกาหลี

กองหินหรือต้นไม้ใหญ่ริมทางที่คนแวะวางหินหรือผ้าแดงเพื่อขอพรการเดินทาง 서낭 คือวิญญาณผู้คุ้มครองถิ่นฐาน 당 คือที่สถิต ผู้เดินผ่านโดยเฉพาะคนขึ้นช่องเขายังนิยมแวะวางหินและถ่มน้ำลาย (ตามประเพณีขอให้โชคดี) จนถึงปัจจุบัน

กระดิ่งทองแดงชุดเล็กผูกเป็นพวงที่หมอผีเกาหลี (무당/무녀) ถือระหว่างพิธี 굿 เสียงกระดิ่งเชื่อว่าดึงดูดวิญญาณดีและขับไล่วิญญาณชั่ว มูซก (무속) คือลัทธิชาแมนเกาหลีที่มีประวัติยาวนานกว่า 3,000 ปี

ธง 5 ผืน แต่ละผืนสีต่างกันตาม 오방색 ใช้ในพิธีมูซก 굿 เพื่อเรียกเทพแห่งทั้ง 5 ทิศมาคุ้มครอง ปักรอบพื้นที่พิธีกรรมเพื่อกำหนดขอบเขตพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์

ขวานพิธีกรรมที่หมอผี (무당) ใช้ในพิธีขอบุตร (기자 굿) สัญลักษณ์การตัดอุปสรรคและเปิดทางให้ชีวิตใหม่ ไม่ใช่อาวุธ แต่เป็นเครื่องมือแสดงพลังของเทพที่สถิตในตัวหมอผีขณะพิธี ทำจากโลหะหรือไม้แกะสลัก

พัดหมอผีเกาหลี (무선/巫扇) ทำจากขนนกหรือผ้าไหมสีสันสดใส หมอผีใช้โบกพัดในระหว่างพิธีเพื่อดึงดูดวิญญาณดีและกระจายพลังงานลบ รูปแบบและสีของพัดแตกต่างตามภูมิภาคและตามเทพที่เชิญ

신칼 (神칼 = ดาบของเทพ) คือดาบพิธีกรรมที่หมอผีเกาหลีใช้ในพิธี 굿 ไม่ใช่อาวุธ แต่เป็นสัญลักษณ์อำนาจของเทพที่สถิตในตัวหมอผี หมอผีบางคนแสดง 작두 (เดินบนคมใบมีดที่วางตั้ง) เพื่อพิสูจน์ว่าเทพปกป้องอยู่

십장생 (十長生) คือ 10 สัญลักษณ์แห่งอายุยืน: ดวงอาทิตย์ · ภูเขา · น้ำ · หิน · เมฆ · ต้นสน · เห็ดหลินจือ · เต่า · นกกระเรียน · กวาง ปรากฏในจิตรกรรมราชสำนัก งานปัก เครื่องเคลือบ

ลวดลายค้างคาว (박쥐/蝙蝠) เป็นลวดลายมงคลทั้งในวัฒนธรรมจีนและเกาหลี เสียง 박쥐 ออกเสียงใกล้เคียง 복 (โชคลาภ) ทำให้ค้างคาวเป็นสัญลักษณ์โชคดีในงานหัตถกรรมเกาหลี

เสือโคร่ง (호랑이) เป็นสัตว์ศักดิ์สิทธิ์ของเกาหลีตั้งแต่ยุคโบราณ ปรากฏในตำนานการก่อตั้งชาติ (단군신화) เชื่อว่าขับไล่วิญญาณร้าย รูปวาดเสือตลกๆ (민화 호랑이) เป็นหนึ่งในงานศิลปะพื้นบ้านที่โด่งดังที่สุด

ลวดลายดอกบัว (연꽃문/蓮花文) ที่ปรากฏในงานสถาปัตยกรรม เครื่องเคลือบ งานแกะสลัก และศิลปะตกแต่งทั่วเกาหลี ต่างจากสัญลักษณ์ดอกบัว (연꽃) ตรงที่ลวดลายนี้เน้นรูปแบบซ้ำๆ เพื่อตกแต่ง ไม่ใช่การบูชาหรืออธิษฐานโดยตรง

ลวดลายอักษรจีนมงคล 壽 (ซู = อายุยืน) และ 福 (บก = โชคลาภ) ที่ใช้ตกแต่งเครื่องใช้ เครื่องประดับ ผ้า และงานศิลปะเกาหลี เป็นหนึ่งในลวดลายคู่ที่พบบ่อยที่สุดในศิลปะประยุกต์เกาหลีตั้งแต่ยุคโชซอน มักวาดเป็นรูปแบบลวดลายซ้ำๆ

เต่า (거북/龜) และนกกระเรียน (학/鶴) เป็นสองในสิบสัญลักษณ์อายุยืน (십장생) ที่สำคัญที่สุด เต่าอายุ 10,000 ปี นกกระเรียนอายุ 1,000 ปีตามตำนาน มักปรากฏคู่กันในจิตรกรรมและงานประยุกต์ศิลป์ราชสำนัก แตกต่างจากสัตว์อื่นใน 십장생 ตรงที่เน้นความยิ่งใหญ่และการก้าวพ้นอายุขัย

태극 (太極) คือสัญลักษณ์วงกลมสองสีแดง-น้ำเงินหมุนรอบกัน สื่อถึงความสมดุลของ 음 (อิน = ลบ น้ำเงิน) และ 양 (หยาง = บวก แดง) ปรากฏในธงชาติเกาหลี 태극기 และงานศิลปะมงคลทั่วประเทศ รับมาจากปรัชญาเต๋าของจีนแต่พัฒนาเป็นสัญลักษณ์เฉพาะของเกาหลี

봉황 (鳳凰) คือนกในตำนานที่มีลำตัวนกยูง หัวนกทอง หางยาวงดงาม ปรากฏเฉพาะในยุคที่มีผู้นำที่ดีและบ้านเมืองสงบสุข เป็นสัญลักษณ์สูงสุดของราชินีในราชสำนักเกาหลี (กษัตริย์ใช้มังกร) พบในงานสถาปัตยกรรมพระราชวังและงานหัตถกรรมชั้นสูง

용 (龍) คือมังกรในตำนานเกาหลี ต่างจากมังกรตะวันตกตรงที่เป็นสัตว์มงคล ไม่ใช่สัตว์ร้าย มังกรเกาหลีเป็นสัญลักษณ์ของกษัตริย์ ฝนและน้ำ และพลังแห่งฟ้า ปรากฏในงานสถาปัตยกรรมพระราชวัง จิตรกรรมวัด และลวดลายเครื่องเคลือบตั้งแต่ยุคโครยอ